Kiến thức
Đạo văn là gì? Năm dạng đạo văn dễ mắc mà không hề hay biết
· 6 phút đọc
Khi nghe đến đạo văn, đa số chúng ta nghĩ ngay đến việc chép nguyên một đoạn văn của người khác rồi ghi tên mình. Nhưng trên thực tế, phần lớn các trường hợp bị đánh dấu trong bài luận, khóa luận hay bài báo không cố ý như vậy. Chúng đến từ thói quen ghi chép thiếu cẩn thận, từ việc không biết đâu là ranh giới, hoặc đơn giản là vội vàng trước hạn nộp.
Hiểu rõ các dạng đạo văn là cách đơn giản nhất để tránh chúng. Dưới đây là năm dạng thường gặp nhất.
1. Sao chép nguyên văn không trích dẫn
Đây là dạng dễ nhận ra nhất: một câu, một đoạn hoặc cả một phần được lấy y nguyên từ nguồn khác mà không có dấu ngoặc kép và không ghi nguồn. Ngay cả khi bạn có ghi nguồn ở danh mục tài liệu tham khảo, việc dùng nguyên văn mà không đặt trong ngoặc kép vẫn khiến người đọc hiểu nhầm rằng đó là câu chữ của bạn.
2. Diễn đạt lại quá sát bản gốc
Thay một vài từ bằng từ đồng nghĩa, đảo vị trí hai vế câu, nhưng giữ nguyên cấu trúc và mạch lập luận của tác giả. Dạng này đặc biệt phổ biến trong tiếng Việt vì có rất nhiều cặp từ Hán Việt và thuần Việt tương đương, như “quan trọng” và “hệ trọng”, “sử dụng” và “dùng”. Câu văn trông có vẻ khác, nhưng thực chất vẫn là của người khác.
3. Tự đạo văn
Dùng lại bài tiểu luận đã nộp ở môn trước, hoặc đưa nguyên các đoạn trong bài báo cũ của chính mình vào bài mới mà không nói rõ. Nhiều người ngạc nhiên khi biết đây cũng là đạo văn: bài làm được kỳ vọng là mới, và người chấm có quyền biết phần nào đã được công bố hoặc chấm điểm trước đó.
4. Ghép nhiều nguồn thành một bài
Mỗi đoạn lấy từ một nguồn khác nhau, nối lại bằng vài câu chuyển ý. Kết quả là một bài viết không có đoạn nào trùng quá nhiều với một nguồn duy nhất, nhưng toàn bộ ý tưởng và câu chữ đều không phải của người viết.
5. Trích dẫn sai hoặc thiếu
Ghi nguồn nhưng sai tác giả, sai năm, hoặc trích dẫn một nguồn thứ cấp như thể đã đọc bản gốc. Dạng này thường không cố ý, nhưng vẫn làm người đọc không thể kiểm chứng thông tin và có thể bị xem là vi phạm liêm chính học thuật.
Cách tránh ngay từ khi viết
- Khi ghi chép, đánh dấu rõ đâu là câu chép nguyên văn, đâu là ý bạn tự tóm tắt, và luôn ghi kèm nguồn.
- Đọc hiểu nguồn, gấp tài liệu lại, rồi viết ý đó bằng lời của bạn. Sau đó mới mở ra đối chiếu.
- Đặt mọi câu chữ giữ nguyên trong ngoặc kép, kèm trích dẫn đầy đủ.
- Nếu muốn dùng lại bài cũ của mình, hỏi giảng viên trước và ghi rõ trong bài.
- Kiểm tra bài trước khi nộp để thấy những chỗ bạn đã vô tình viết quá sát nguồn.
Etymos đối chiếu bài viết với các trang web và bài báo khoa học, cho biết từng đoạn trùng khớp là chép nguyên văn hay diễn đạt lại, và giải thích lý do. Nhờ vậy bạn sửa đúng chỗ thay vì đoán.